Kuran’ı Kim Tefsir Eder?

Yanlış İddia 4

 

Elçinin görevi Kuran’ı sadece bir postacı gibi iletmek değildir. O, bu ilahi mesajı açıklamanın yanı sıra onun üzerine yorum yapmakla da yükümlüdür. Birçok Kuran ayetinde ona Kitap’tan bilgi verildiği söyleniyor. Peygambere verilmiş olan Kuran’ın bilgisi ve tefsiri geleneksel din kitaplarında bulunmaktadır. Bu durumda Kuran teoriyi oluştururken geleneklerin derlendiği eserler Kuran’ın tefsiri, açıklaması konumundadır.

 

Düzeltme 4

 

Bakara Suresi 129. ayette geçen “kendilerine Kitap’ı ve bilgeliği öğretecek, onları temizleyip arındıracak bir resul” ifadesinden de anlaşılacağı gibi elçinin tek görevi insanlara Kuran’ı okumak değildir. Ancak bilgeliği öğrenmek için birçok farklı mezhep tarafından oluşturulmuş ve peygambere atfedilen geleneksel kitaplardan faydalanma fikri temelsizdir.

Peki bu durumda elçi, Kitap’ın bilgisini nasıl öğretmiştir? Biz bu açıklamaları nereden bulabiliriz? İşte bu önemli soruların cevaplarını yine Kuran veriyor.

Allah, Kuran’ın kendi kendisini açıklayan bir kaynak olduğunu söyleyerek, Kuran’ı anlamak  için  başka  hiçbir  geleneksel  kaynağa  ihtiyacımız  olmadığını  belirtiyor.  Kuran gerçekten de bu yönüyle sıradan kitaplardan çok farklıdır. Genelde kitaplarda, belli bir konu bir yerde tartışılır ve böylece her konu ilgili bölüm başlıkları altında ele alınır. Buna karşın Allah’ın Kitap’ında konular kitap boyunca çeşitli bölümlere dağıtılmıştır.

Örneğin, Allah’ın Kitap’ının “boşanma” konusu hakkında ne söylediğine baktığımızda 2. sure olan Bakara Suresi’nde, 4. sure olan Nisa Suresi’nde, 33. sure olan Ahzab Suresi’nde ve 65. sure olan Talak Suresi’nde yer alan ayetleri incelememiz gerekmektedir. Bütün bu ayetleri bir arada incelersek Kuran’ın “boşanma” konusunda ne söylediğini öğrenebiliriz. Ve bu incelememiz sonucunda şunu görürüz ki her ayet bir diğerini açıklamakta ve aydınlatmaktadır. Allah bu metodu kullanarak -yani bir konuyu Kuran boyunca farklı yerlerde tekrar ederek- Kuran’ın kendi kendisini açıklamasını mümkün kılmıştır. Nitekim Kuran’ın bu özelliği ayetlerde şöyle dile getirilir:

 

“Bak, iyice kavrayıp anlamaları için ayetleri nasıl çeşitli biçimlerde  açıklıyoruz.”

(6 Enam Suresi 65. Ayet)

 

“Muhakkak ki biz, bu Kuran’da insanlara her türlü misali çeşitli şekillerde anlattık. Yine de insanların çoğu inkârcılıktan başkasını kabullenmediler.”

(17 İsra Suresi 89. Ayet)

 

Allah, Kitap’ında konuları değişik yerlerde ele almış, bir yerde tamamen  açıklanmamış bir konuyu başka yerde açıklamıştır. Bir ayet diğerini aydınlatmaktadır. Üstelik Allah’ın elçisi olan peygamberin de Kuran’ı Kuran ile açıkladığını biliyoruz.

 

“İşte biz, ayetleri çeşitli biçimlerde böyle açıklıyoruz. Öyle ki sana: ‘Sen ders almışsın’ desinler ve biz de bilen bir topluluğa onu açıkça göstermiş olalım.”

(6 Enam Suresi 105. Ayet)

 

Yukarıdaki ayet açıkça gösteriyor ki peygamberin Kuran hakkında verdiği dersler Kuran’daki konuları aydınlatmaya yönelikti. Bu dersler yukarıdaki ayetlerden de anlaşılacağı üzere yine Kuran’a dayanıyordu. Başka bir deyişle Kuran kendi kendisini açıklayan bir kitaptır. Bu gerçek, inanmayanların itirazlarını ortaya koyan şu ayette de açıkça görülmektedir:

 

“İnkârcılar dediler ki: ‘Kuran ona toptan, bir kerede indirilseydi ya!’ Biz böyle yaptık ki, onunla senin kalbini dayanıklı kılalım. Biz onu parça parça okuduk. Onlar sana bir örnek getirdikçe, biz sana hakkı ve en güzel yorumu getiririz.”

(25 Furkan Suresi 32-33)

 

Bu ayetler bizi önemli bir konuda bilgilendiriyor. İnkârcıların “Kuran neden bir defada indirilmedi?” sorusuna karşılık, Kuran’ın aşağıdaki nedenlerden ötürü parça parça vahiy edildiği anlatılmıştır:

 

  • Böylece elçinin kalbi güçlü kılınacaktır. Ayetlerde geçen “Biz böyle yaptık ki, onunla senin kalbini dayanıklı kılalım. Biz onu parça parça okuduk.” ifadesi bu durumu doğrulamaktadır. Böylece elçi cesaretlendirilmiş, Kuran ayetlerinin vahyi esnasında güçlü olması konusunda tembihlenmiştir.

 

  • Böylece inkârcıların sorularına ve getirecekleri itirazlara Kuran tarafından tatmin edici cevaplar verilecektir. “Onlar sana bir örnek getirdikçe, biz sana hakkı ve en güzel yorumu getiririz.” ifadesi bu gerçeğe işaret

 

  • Kuran’ın parça parça indirilmesinin bir diğer amacı ise Allah’ın Kitap’ının en kusursuz şekilde açıklanmasını sağlamaktır. “Onlar sana bir örnek getirdikçe, biz sana hakkı ve en güzel yorumu getiririz.” cümlesi bu gerçeğe işaret

 

Böylece Allah ayetlerin açıklanması için başka ayetler indirmiştir. Allah’ın Kitabı’nın yorumlanması için geleneksel kitaplara ihtiyaç yoktur. Allah, Kuran’ın bu özelliği sayesinde elçisine Kitap’ını açıklamış, elçi de Kuran’dan öğrendiklerini diğer insanlarla paylaşmıştır. Peygamber Kuran’ı açıklamak için başka bir kitap kullanmadığı gibi ümmetine de başka bir kitap bırakmamıştır çünkü Kuran’ın açıklaması yine Kuran’ın içindedir.

Allah’ın Kitap’ında bir konunun çeşitli yerlerde ele alınarak açıklandığını söylemiştik. Bununla beraber Kuran’ın mesajını anlayabilmek için Kuran üzerine derin düşünmek ve kafa yormak gerekmektedir. Öğrenme ve araştırma becerilerini kullananlar için Kuran’ın mesajı netleşecektir:

 

“Derin derin düşünen bir topluluk için ayetleri böyle ayrıntılı olarak veriyoruz.”

(10 Yunus Suresi 24. Ayet)

 

“İyice araştırıp kavrayan bir topluluk için ayetleri biz tam bir biçimde ayrıntılı kıldık.”

(6 Enam Suresi 98. Ayet)

 

Allah bizleri Kuran üzerine kafa yormak ve onun üzerine derin derin düşünmek ile öğütlemiştir:

 

“Sana bu mübarek Kitap’ı, ayetlerini düşünsünler ve aklı olanlar öğüt alsınlar diye indirdik.”

(38 Sad Suresi 29. Ayet)

 

Görüldüğü gibi Kuran üzerine derin derin düşünme görevi tüm nesillere verilmiştir. İnsanlar ilahi kılavuz olan Kuran’ın ışığında yaşadıkları dönemin sorunlarına çözüm aramalıdırlar. Kuran’ın anlamı bir konudaki ayetlerin çeşitli surelerde tekrarlanması ile açıklanacak, bir yandan da insanlar Allah’ın istediği gibi akıllarını ve entelektüel birikimlerini Kuran’ı anlamak için kullanacaklardır. Takip eden ayetler bu durumu daha da açıklıyor:

 

“Bak, anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz!”

(6 Enam Suresi 65. Ayet)

 

“Bak, delilleri nasıl açıklıyoruz. Onlar hâlâ yüz çeviriyorlar!”

(6 Enam Suresi 46)

 

Allah, Kuran’ın müfessiri, yani açıklayıcısıdır. Ve daha önce de belirttiğimiz gibi, bir ayetin açıklaması konuyla ilgili başka ayetlerin vahyi ile gerçekleşmiştir. Bu yüzden Allah Kuran’da şöyle buyurur:

 

“Çok merhametli (Allah). O öğretti Kuran’ı.”

(55 Rahman Suresi 1-2. Ayetler)

 

Allah Kuran’ı indirmek, tamamlamak ve korumakla kalmamış, onu açıklamıştır da:

 

“Onu (Kuran’ı) aceleye getirip dilini oynatma. Onu toplamak da okutmak da  bize düşer. O halde, biz onu okuduğumuzda, sen onun okunuşunu izle. Sonra onu açıklamak da bizim işimiz olacaktır.”

(75 Kıyamet Suresi 16-19. Ayetler)

 

Şimdi Kuran’daki konuların açıklamasının yine Kuran tarafından nasıl yapıldığını inceleyeceğiz.

 

ALLAH TARAFINDAN KURAN’DA VERİLEN VE PEYGAMBER TARAFINDAN İSLAM TOPLULUĞUNA ÖĞRETİLEN BİR TEFSİR ÖRNEĞİ

 

Burada Kuran’ın kendi kavramlarını nasıl açıkladığını ve kendini nasıl tefsir ettiğini göstereceğiz. Kuran’ın hemen başında, Bakara Suresi’nde Allah’ın Kitap’ının “Muttakiler/takva sahipleri” yani dinî konularda titiz olanlar ve yanlışlıklardan sakınanlar için rehber olduğu söylenmektedir.

 

“O kitap; onda asla şüphe yoktur. O, takva sahipleri için bir yol göstericidir.”

(2 Bakara Suresi 2. Ayet)

 

 

Yukarıdaki ayetle ilgili “Muttakiler/takva sahipleri kimlerdir?” ya da “Bu kişilerin özellikleri nelerdir?” diye bir soru sorulabilir. Bu soruların cevapları Kuran’da verilmiştir:

 

“Rabbinizden bir bağışlanmaya ve takva sahipleri için hazırlanmış olup genişliği gökler ve yer kadar olan cennete koşun! O takva sahipleri ki, bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar; öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah da güzel davranışta bulunanları sever. Yine onlar ki, bir kötülük yaptıklarında ya da kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı hatırlayıp günahlarından dolayı hemen tövbe ederler. Zaten günahları Allah’tan başka kim bağışlayabilir ki! Bir de onlar, işledikleri kötülüklerde, bile bile ısrar etmezler.”

(3 Ali İmran Suresi 133-135 Ayetler)

 

Böylece  bu  ayetler  “Muttakilerin/takva  sahiplerinin”  özelliklerine  ışık tutmaktadır.

Benzer şekilde aynı ifadenin tefsiri Kuran’da başka bölümlerde de yapılmaktadır:

 

“Şüphesiz takva sahipleri, cennetlerde ve pınarlardadırlar; Rablerinin kendilerine verdiğini alanlar olarak. Çünkü onlar, bundan önce güzellikte bulunanlardı. Gece boyunca pek az uyurlardı. Seher vakitlerinde af dilerlerdi. Mallarında, muhtaç ve yoksullar için bir hak vardı.”

(51 Zariyat Suresi 15-19 Ayetler)

 

Muttakiler/Takva sahipleri insanlarla ilişkilerinde de kutsal rehberi her zaman ön planda tutarlar ve ilahi kurallar ile uyumsuz olan kötü hareketlerden sakınırlar:

 

“Takva sahipleri var ya, onlara şeytan tarafından bir vesvese dokunduğunda (Allah’ın emir ve yasaklarını) hatırlayıp hemen gerçeği görürler.”

(7 Araf Suresi 201. Ayet)

 

Muttakiler/Takva sahipleri sosyal olaylarda Allah’ın Kitap’ını rehber edinmekle kalmayıp, doğa kanunlarını ve onların faydalarını da önemserler. Bu konuda muttakiler aşağıdaki ayetlerle uyarılmışlardır:

 

“Güneş’i bir aydınlık, Ay’ı bir nur kılan ve yılların sayısını ve hesabı bilmeniz için ona duraklar tespit eden O’dur. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. O, bilen bir topluluk için ayetleri böyle birer birer açıklamaktadır. Gerçekten, gece ile gündüzün art arda gelişinde ve Allah’ın göklerde ve yerde yarattığı şeylerde korkup sakınan bir topluluk için elbette ayetler vardır.”

(10 Yunus Suresi 5-6. Ayetler)

 

Yukarıdaki ayetler bize Kuran’da geçen bir kavramın Kuran’ın başka yerlerinde nasıl açıklandığını göstermektedir. Kuran’ın kendi kendisini tefsir etmesi/açıklaması ile ilgili bir diğer örnek aşağıdadır:

 

“Ey iman edenler! Siz de Musa’ya eziyet edenler gibi olmayın. Nihayet Allah onu, dedikleri şeyden temize çıkardı. O, Allah yanında itibarı olan birisiydi.”

(33 Ahzab Suresi 69. Ayet)

 

Yukarıdaki ayette bazı kişilerin Allah’ın elçisi olan Musa Peygamber’i rahatsız ettikleri anlaşılıyor. Peki bu insanlar kimdir ve Musa Peygamber’i nasıl rahatsız etmişlerdir? Kuran bu kategoriye giren insanları ve onların rahatsız etme yollarını detaylarıyla anlatıyor.

 

MUSA’YA KAVMİ TARAFINDAN YAPILAN EZİYETİN AYRINTILARI

 

Musa’nın kavmi, onları Firavun’un esaretinden kurtardığı için Musa’ya şükran duyacaklarına şöyle demeyi tercih etmişlerdir:

 

“Dediler ki: ‘Sen bize gelmeden önce de, geldikten sonra da eziyete uğratıldık.’”

(7 Araf Suresi 129. Ayet)

 

Kendilerine gökten indirilen tüm nimetlere rağmen isyan edip Musa’ya şöyle dediler:

 

“Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe katlanmayacağız…”

(2 Bakara Suresi 61. Ayet)

 

Puta tapan bir kavmin yanından geçerken, onlara her zaman sadece Allah’a  tapmalarını söyleyen Musa’ya dönüp şu istekte bulundular:

 

“’Ey Musa, onların ilahları (var; onlarınki) gibi, sen de bize bir ilah yap.’ O da: ‘Siz gerçekten cahillik etmekte olan bir kavimsiniz’ dedi.”

(7 Araf Suresi 138. Ayet)

 

Musa, kısa bir süreliğine kavminden uzaklaştığında kavmi ineğe tapmaya başlamıştı (Bakınız 20:86). Onlara şehre belli bir şekilde girmeleri gerektiği söylendiğinde bilerek saygısızlık yapmışlardı (Bakınız 2:58-59). Musa onları Allah’a inanmaya çağırdığında Musa’ya şöyle cevap verdiler:

 

“Ey Musa! Biz, Allah’ı apaçık görmedikçe sana asla inanmayacağız.”

(2 Bakara Suresi 55. Ayet)

 

Musa’nın kavmi, ineği ilah edinmekle doğru yoldan sapmıştır. Allah, Musa aracılığı  ile onlardan kendilerini bu hatalarından arındırmak için bir ineği kurban etmelerini istemiş, ancak onlar kurban etmemek için sayısız bahane üretmişlerdir (Bakınız 2:67-71).

Musa onlar için yazılmış kutsal topraklara girmelerini istediğinde, kavmi yine bahaneler üretmiş ve Musa’ya şöyle demiştir:

 

“…sen ve Rabbin gidin savaşın; biz burada oturacağız.”

(5 Maide Suresi 24. Ayet)

 

Musa’nın halkı onun karşısında bu tavrı ve davranışı benimseyince Musa şöyle demek zorunda kalmıştır:

 

“Ey kavmim! Benim, Allah’ın size gönderdiği elçisi olduğumu bildiğiniz halde niçin beni incitiyorsunuz?”

(61  Saff Suresi 5. Ayet)

 

Ve Musa Allah’tan şunu dilemiştir:

 

“Rabbim! Ben kendimden ve kardeşimden başkasına hâkim olamıyorum; bizimle, bu yoldan çıkmış toplumun arasını ayır.”

(5 Maide Suresi 25. Ayet)

 

İsrailoğulları hakkında anlatılan bu kıssalar sonucunda Kuran’da geçen “Siz de Musa’ya  eziyet  edenler  gibi  olmayın.”  ifadesinin  ne  anlama  geldiğini    öğrenmekteyiz.

 

Kuran’ı okuyan kişi görecektir ki Kuran akıllarda hiçbir bulanıklık bırakmadan Musa’nın kavminin Musa’ya uyguladığı eziyeti anlatmaktadır. Böylece 33:69 ayetinde geçen ifade yine Kuran’ın içinde açıklanmıştır. Ne var ki, geleneksel kitaplar bu açıklamalardan tatmin olmamış, Kuran’da verilen bilgiler yerine aşağıdaki hikâyeyi açıklama olarak almışlardır. Kuran’da yer almayan bu açıklama okunurken unutulmamalıdır ki Allah, 6:104’te olduğu  gibi, elçisine Kuran’ın tefsirinin yine Kuran ile yapılacağını hatırlatmıştır.

Şimdi geleneksel kitapların Kuran’dan farklı olarak ortaya koydukları açıklamalarına bakalım. Geleneksel din savunucularının büyük saygı duydukları Sahih Buhari’de geçen şu hadisi inceleyelim:

 

Bana İshak bin İbrahim’in anlattığına göre, Ruh bin Ubey bize Avf’tan şunu bildirmiştir, ki o da El Hasan, Muhammed ve Hilas tarafından bilgilendirilmiştir, ki onlar da Ebu Hureyre’nin rivayetine dayanmaktadırlar. Rivayete göre Allah’ın elçisi şöyle demiştir:

“Musa çekingen bir insandı ve çekingenliği yüzünden vücudunun tamamını örterdi. İsrailoğullarından bir kişi onu şöyle diyerek incitti: ‘O derisindeki bir kusur nedeniyle vücudunu örtüyor. Ya cüzzam ya da sıkrotum fıtığı ya da başka bir kusuru var.’ Allah,  Musa’yı onların attıkları bu iftiradan temizlemek istiyordu. Bu yüzden Musa’nın başına şöyle bir olay geldi. Bir gün Musa inzivada iken duş almak için giysilerini çıkarıp bir taşın üzerine koymuştu. Duşu bitirince elbiselerini almak için taşa yöneldi ancak taş Musa’nın giysilerini alıp oradan kaçmaya başladı. Musa asasını aldı, ‘Ey taş, giysilerimi ver!’ diyerek taşı kovalamaya başladı. Bir grup İsrailoğluna rastlayıncaya kadar taşı kovaladı. İsrailoğulları Musa’yı çıplak gördüler ve onun Allah’ın yarattığı en güzel varlık olduğunu anladılar. Böylece Allah, Musa’yı onların iftiralarından temizledi. Taş orada durdu, Musa giysilerini alıp giydi ve taşa asası ile vurmaya başladı. Taş hâlâ bu vuruşun bazı izlerini taşır. Üç, dört ya da beş izdir bu. İşte Allah’ın ‘Ey iman edenler! Siz de Musa’ya eziyet edenler gibi olmayın. Nihayet Allah onu, dedikleri şeyden temize çıkardı. O, Allah yanında itibarı olan birisiydi.’ ayetinde kastettiği budur.”

(Sahih Buhari, 4. Cilt, 616. Hadis)

 

Okurlardan, Allah’ın elçisi olan Musa Peygamber’in kavminin önünde aşağılandığını iddia eden bu hadis ile Kuran’da geçen açıklamaları karşılaştırmalarını rica ediyorum. Dini konuları Kuran dışı kaynaklarla açıklamaya çalışan bu insanlar, uydurma hikâyelerini gerçek gibi sunmak için inananların Allah’ın elçisi olan Hz. Muhammed’e duydukları derin sevgi ve saygıyı istismar etmektedirler. İşin gerçeği, peygambere saygı, kim tarafından ve hangi  amaçla  sözlendiği  belli  olmayan  bu  gibi  rivayetlere  inanmayı  değil  onları reddetmeyi gerektirir.

Kuran, bize peygamberin dinî konuları yine ve sadece Kuran’la açıklayacağını söylemesine rağmen biz peygamberimizin İslam dinini hadislerle açıkladığına nasıl inanabiliriz? Kuran’ın anlamını içtenlikle kavramaya çalışan kişiler göreceklerdir ki Kuran ayetleri kendi kendilerini açıklar ve dışarıdan gelecek hiçbir kaynağa ihtiyaç duymaz. Günümüzde Kuran tercümesi yapan birçok kişi, geleneksel görüşlerden etkilenmelerine rağmen, Kuran’ın kendi kendisini açıkladığını kabul etmektedirler. Ünlü İslam bilgini Abdullah Yusuf Ali, meşhur “Kuran Tercümesi ve Açıklaması”nın giriş bölümünün sonunda şöyle demektedir:

 

“Kuran’ın kendisinin en iyi açıklaması olduğu söylenir. Kuran çalışmamız sırasında bunun ne denli doğru olduğunu gördük. Kuran ayetleri dikkatli bir şekilde karşılaştırmalı okunduğunda zorlukların çoğu ortadan kalkmaktadır. Benim referanslar arasında sıraladığım gibi iyi bir dizin kullanılırsa görülecektir ki Kuran’ın bir bölümü diğerini aydınlatmaktadır.”

Kutsal Kuran, Kuran Tercümesi ve Açıklaması, A. Yusuf Ali,  sayfa xi.

 

Bir başka ünlü Kuran çevirmeni Muhammed Esed de Kuran’ın kendisini tefsir ettiğini tercümesinin önsözünde şu şekilde anlatıyor:

 

“Kuran bireysel emir ve öğütler içeren bir derleme olarak görülmemelidir. O eksiksiz bir bütündür. Şöyle ki; her ayet ve her cümlenin diğer ayet ve cümlelerle yakın alakası vardır ve bütün bu ayet ve cümleler birbirlerini açıklar ve ayrıntılı kılar. Sonuç olarak, Kuran’ı anlayabilmek için Kuran’da yer alan her ifadenin başka bölümlerde nasıl geçtiğine bakmalı, Kuran’da geçen konuları sık sık yapılacak Kuran içi göndermelerle açıklamaya çalışmalı, Kuran’ın temel mantığı ve temel inançları ışığında ayetleri yorumlamalıyız. Bu kural uygulandığı takdirde göreceğiz ki Muhammed Abduh’un da dediği gibi, Kuran kendisinin en iyi açıklayıcısıdır.”

Kuran Mesajı, Muhammed Esed, sayfa vii.

 

Bir insan Kuran’a kutsal mesajı, yol göstericiyi anlamak için yaklaşmalıdır ve bunu yaparken aklını her türlü önyargıdan temizlemelidir. Eğer bunu yaparsa Kuran’ın mesajını anlayacaktır. Böylece o kişi görecektir ki Kuran aslında yalın, açık, kendisini açıklayan ve var olmak için hiçbir geleneğe ihtiyaç duymayan bir kitaptır.

 

Kaynak: (Dini Anlamada) Kuran Yeter mi? – Kashif Ahmed Shehzada

 

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir